post

امسال سومین سالی است که ثبت نام کودکان مهاجر غیر قانونی ساکن ایران در مدارس آغاز شده است. دولت جمهوری اسلامی ایران پس از چندین سال تأکیدات سازمان های مردم نهاد حامی کودکان، در سال ۹۴ متقاعد شد که تمام کودکان مهاجر باید در مدارس ثبت نام شده و تحصیل رسمی و رایگان داشته باشند. تصمیمی انسانی که بی شک فوایدی بلند مدت برای دو ملت ایران و افغانستان خواهد داشت. این اتفاق از منظر سیاسی و روابط بین الملل شایسته تقدیر است. با وجود کاستی ها، کج سلیقگی ها و بی برنامگی در سیاستگذاری و مدیریت، ایران پذیرای حدود ۳ میلیون پناهنده و مهاجر افغانستانی است (۴ درصد جمعیت کشور) که کمتر از نیمی از آنها قانونی هستند. همچنین علی رغم درستی برخی انتقادات، ایران بیشترین پذیرایی را از آسیب دیدگان جنگ های خاورمیانه در شهرهایش انجام داده است و با فراهم کردن امکانِ سوادآموزی همه کودکان مهاجر گامی ابتدایی ولی اساسی برای بهبود شرایط مهاجران به خصوص کودکان برداشته است.

با تمام این احوال چند نکته اساسی در مورد ثمربخشی بیشتر این اقدام وجود دارد که برای ضایع نشدن تلاش ها باید به طور جدی به آن پرداخته شود:
۱- بسیاری از مهاجرین افغانستانی به دلیل دسترسی نداشتن به منابع خبری هنوز از این امکان مطلع نیستند و آمار غیر رسمی سال گذشته نشان می دهد کمتر از ۲۰ درصد از کودکان هدف این طرح توانسته اند در آن ثبت نام کنند. ساده ترین راه بر طرف شدن این مشکل اعلام زمان ثبت نام از طریق رسانه های عمومی مانند رادیو و تلویزیون است.
۲- درصد بالایی از کودکان و نوجوانان مهاجر بازمانده از تحصیل، به دلیل سن بالا شرایط ثبت نام در مدارس را ندارند و تخمین زده می شود که بیش از نیمی از کودکان افغانستانی بازمانده از تحصیل بیش از ۱۰ سال سن داشته باشند. مجریان طرح باید چاره ای برای سوادآموزی آن ها بیاندیشند. به نظر می رسد بهترین راه حل این مشکلِ مهم، وارد نمودن سازمان نهضت سوادآموزی در طرح برای تکمیل آن است.
۳- آموزش و پرورش استانها علی رغم محدودیت هایشان در سخت افزار و منابع انسانی، سعی نموده اند که تمام کودکان متقاضی بتوانند سر کلاس درس حاضر شوند؛ اما مشاهدات ما نشان می دهد مدارس حاشیه شهرها با کمبود امکانات و منابع مواجه اند. این موضوع به کیفیت آموزش در مناطق حاشیه نشین ضربه خواهد زد. به نظر می رسد می توان با کمک گرفتن از دولت افغانستان و خیرین افغانستانی و ایرانی چاره ای برای این مشکل پیدا کرد.
۴- موضوع دامنه دار دریافت مبالغ مالی از دانش آموزان در مدارس دولتی گریبان این طرح را نیز گرفته است. بیشتر خانواده های افغانستانی حاضر هستند مبلغی در ازای تحصیل فرزنداشان بپردازند. اما (سوا از غیر قانونی بودن این مشکل) مجریان و مدیران مدارس باید بدانند تعداد زیادی از خانواده ها شرایط مطلوب مالی برای کمک به مدارس را ندارند.
۵- ممکن است پس از ورود کودکان مهاجر به مدارس، فکر کنیم که کار به اتمام رسیده است؛ اما چنین نیست. تجارب فعالان حقوق کودک و مشاهدات معلمان دغدغه مند نشان داده است که بسیاری از کودکان غیرِ ایرانی به دلایلی نظیر کار روزانه، فقر خانواده، پذیرفته نشدن در محیط مدرسه و یا بدرفتاری های موردی با آنان خیلی زود از مدرسه خارج خواهند شد. حضور مددکاران در مدارس مهاجرپذیر می تواند تا حدودی به شناسایی و حل مشکلات این چنینی کمک کند.
در پایان باید گفت که این طرح هنوز در ابتدای راه است و لازم است به لحاظ حقوقی و اجرایی تقویت گردد. همچنین امیدواریم این اقدام مثبت زمینه ساز تغییر سیاست های تأمین اجتماعی، شغلی و آموزشی دیگر در حوزه پناهندگان گردد.

«جلال کریمیان، عضو هیئت مدیره انجمن دوستداران کودک پویش»

https://t.me/pooyeshngo/1155